Hoeilaart telt een uitgebreid netwerk van trage wegen: tal van oude 'strekkes', groene routes over wandelpaden, bospaden en historische doorsteekjes. Perfect om rustig naar school, het centrum of de omliggende natuur te wandelen of te fietsen.
Tot voor kort hadden sommige van deze wegen geen naam, wat voor diverse praktische problemen zorgde. Hoe laat je tijdens een wandeling aan anderen weten waar je bent, als het pad niet eens een naam heeft? Hoe stel je heldere routebeschrijvingen van wandelingen op zonder straatnamen?
Voor alle naamloze trage wegen werden in samenwerking met de Koninklijke Heemkundige Kring Het Glazen Dorp historische benamingen opgezocht. Intussen staan langs deze wegen geel-zwarte bordjes, waardoor het tracé vandaag duidelijker herkenbaar is en de openbare toegankelijkheid van deze wegen beter zichtbaar is zodat iedereen ze permanent mag en kan gebruiken. Je kan de tragewegenkaart hier raadplegen.
De nieuwe namen van deze trage wegen zijn in de eerste plaats ontleend uit de Atlas der Buurtwegen van 1842. Als er in deze atlas geen naam te vinden was, of als er kans bestond op verwarring met een bestaande straatnaam, werd een nieuwe benaming gekozen.
Hieronder volgt een toelichting bij de nieuwe namen. Een meer uitgebreide verantwoording en toelichting bij de benaming is terug te vinden op de website van de heemkundige kring.
Straatje tussen Terdellestraat en J.B. Deridderstraat
Deze korte weg maakte deel uit van een buurtweg in de dichtbevolkte wijk Terheide, zoals staat aangegeven in de Atlas der Buurtwegen. Het andere deel kreeg later de naam J.B. Deridderstraat. Waarom de weg oorspronkelijk 'Dicke Pieter' werd genoemd? Waarschijnlijk woonde er ooit een forse burger met die naam, over wie verder helaas geen gegevens bekend zijn. Het is zo’n typische naam voor een straatje in een wijk, waar vrijwel iedere bewoner een bijnaam droeg en wegen soms informeel naar markante personen werden genoemd. Door dit stukje van de buurtweg zijn oude naam terug te geven, herstellen we niet alleen een stukje lokaal immaterieel erfgoed, maar brengen we ook de herinnering aan de vroegere bewoners en hun leefwereld opnieuw onder de aandacht.
Weg met een vertakking tussen J.B. Charlierlaan en Groenendaalsesteenweg
Het tracé van deze weg is een deel van de 'Goede Borre Weg', zoals die voorkomt in de Atlas der Buurtwegen. De overige stukken maken inmiddels deel uit van straten en wegen die al een naam dragen. Dit gedeelte van de weg ligt in de volkse wijk 'Den Dumberg'. Hoewel de naam lijkt op die van de Borreweg in het centrum, gaat het bij 'de Goede Borre' om een zeer oude benaming die al terug te vinden is in de oudste schepenakten. Het bijvoeglijk naamwoord 'Goede' werd er waarschijnlijk bewust aan toegevoegd, omdat er destijds ook een 'Besieckten Borre' in de buurt lag, een verontreinigde bron.
Voetweg tussen Brusselsesteenweg en Joseph Denayerstraat
Deze weg maakte ooit deel uit van een historische verbindingsroute die in de Atlas der Buurtwegen als één geheel werd aangeduid. Het tracé begon diep in het Zoniënwoud en volgde de Zoniënbosstraat, vervolgens een pad dat liep tussen de Jules Delcordestraat en de Brusselsesteenweg, dat tegenwoordig privé is. Vanaf daar sloeg men de weg in die centraal in dit verhaal staat, om vervolgens via de Jozef Denayerstraat en de Victor Mertensstraat aan te sluiten op de Overijsesteenweg. Volgens mondelinge overlevering gebruikten de kloosterlingen van de priorij van Groenendaal deze route om het Hof ten Doenberghe te bereiken, gelegen op de hoek van de Groenendaalsesteenweg en de Jules Delcordestraat. Dit hof, samen met verder afgelegen landerijen rond de Steenbergstraat en de J.B. Blommaertstraat en het Coedaalbos, behoorden tot hun bezit. Bovendien bezaten ze ook eigendommen in Huldenberg en Neerijse. Vanuit het hof konden de kloosterlingen en de pachters via deze weg hun velden verderop bereiken. Ooit liepen de kloosterlingen van de priorij van Groenendaal dus geregeld over deze weg, op weg naar hun landerijen, een stille getuige van het historische leven in de regio.
Weg tussen Koldamstraat en Kapelstraat
De recent aangelegde weg ligt precies op de plek waar vroeger de Molenvijver lag. Deze vijver diende eeuwenlang als bassin voor de oude watermolen die op de hoek van de Overijsesteenweg en de Kapelstraat stond. De molen wordt al in 1269 vermeld. Vanaf 1892 werd hij niet langer bewoond en raakte in verval, tot hij rond 1900 volledig werd afgebroken. Tussen 1922 en 1924 kocht de gemeente de molenvijver aan om er een stort van te maken. Nadat de vijver werd gedempt, kwam er eerst een voetbalveld, later gevolgd door tennisterreinen. De sporthal kwam er In 1978 en in 2017 werden de eerste plannen gerealiseerd die uiteindelijk hebben geleid tot het huidige Sport- en Jeugdcentrum Koldam. Het is dan ook bijna vanzelfsprekend dat deze nieuwe weg Molenvijverweg werd genoemd, een verwijzing naar het vroegere Hoeilaart waar in het centrum een reeks vijvers het landschap bepaalde.
Weg vanuit de JB Denayerstraat naar de gemeentelijke boomgaard Terjansdelle
Deze weg leidt naar de gemeentelijke boomgaard. De naam ‘Boomgaardweg’ leek logisch, maar omdat er al een Boomgaardstraat bestaat, zou dat verwarring scheppen. Daarom koos men voor deze benaming. Bij de aanleg van de boomgaard werd bewust gekozen voor het aanplanten van oude historische fruitboomsoorten. Om de authentieke sfeer nog verder te benadrukken, is gekozen voor het bijna vergeten woord 'ooft'. Deze archaïsche term voor fruit verwijst specifiek naar boomvruchten
Doodloponde zijweg van het Paardenwater
Deze weg ligt duidelijk in het verlengde van de Joseph Kumpsstraat en maakte er ooit ononderbroken deel van uit, tot de aanleg van de E411-autosnelweg een stuk van de straat afsneed en de Joseph Kumpsstraat naast de autosnelweg een nieuw traject kreeg. Het deel tussen de autosnelweg en het Paardenwater werd nooit gemoderniseerd. Met zijn kasseien, ademt dit stukje nog steeds de sfeer van vroeger, alsof de tijd hier heeft stilgestaan. Precies daarom kreeg deze weg het voorvoegsel 'oud', als een herinnering aan dit historisch stukje van de oorspronkelijke Joseph Kumpsstraat.
Weg met trap tussen Kolenbranderslaan en Sloesveldstraat
Oudere inwoners kennen deze buurt als Parmoes, een naam die thans nog maar zelden wordt gebruikt. Ze gaat terug op een verdwenen hoevetje op de hoek van de Molenstraat en de Sloesveldstraat, dat in de 19e eeuw bekend stond als de hoeve van 'Parmoes'. De naam zelf bevat twee opvallende elementen. 'Par' is ontleend aan het Hoeilaartse dialect waarin een pad, het kikkerachtige diertje, een 'parre' wordt genoemd. 'Moes' lijkt verwant aan 'moos', een woord dat in enkele Vlaamse dialecten modder betekent. Dat past perfect bij de ligging, want de hoeve lag dicht bij de bedding van de IJse die destijds meer weg had van een moerassig gebied waar padden ongetwijfeld welig tierden. Het is altijd waardevol om zulke oude namen nieuw leven in te blazen.
Doorsteek tussen Groenendaalsesteenweg en Vredestraat
Het deel van de huidige Groenendaalsesteenweg dat ligt tussen de twee aansluitingen met de Vredestraat staat in de atlas vermeld als 'Chemin 17 b' en draagt daar de naam Pollensweg. Verbazingwekkend is dat de Vredestraat in dezelfde atlas gewoon wordt opgenomen als onderdeel van 'Chemin 17', ofwel de Groenendaalsesteenweg. De naam is waarschijnlijk afgeleid van ‘De weg van Polle’, waarbij Polle een volkse uitspraak is van Paul. In volkse buurten zoals hier op ‘den Dumberg’ kregen straatjes vaak spontaan de naam van iemand die er woonde.
Voetweg tussen Brusselsesteenweg en Edmond Vandervaerenstraat
De buurt rond deze weg wordt al vermeld op de 'Carte figuratief van Hoolaart' van Carolus Everaert uit 1761, onder de naam Sieckens veldt. Deze benaming is vandaag nog altijd bekend bij inwoners van de omgeving. Het toponiem Sieckensveldt verwijst waarschijnlijk naar een verpleegplaats voor zieken (een zogenoemd Sieckhuys) dat hier zeker in de XVIe eeuw heeft gestaan.
Verharde voetweg tussen J.B. Charlierlaan en Kerkstraat
In het Jan van Ruusbroecpark ligt een kleine vijver, gelegen tussen de Rode Kruistraat en de grote gemeentevijver, die bij oudere inwoners en lokale heemkundigen bekend staat onder de volksnaam 't Siegelke'. Deze weg komt bijna uit ter hoogte van deze vijver, waardoor het passend is om deze verbinding te vernoemen naar deze vijver.
Onverharde voetweg tussen Kerkstraat en J.B. Charlierlaan
Het is bekend dat de steegjes tussen de Kerkstraat en de J.B. Charlierlaan waarschijnlijk zijn ontstaan toen de bewoners van de eerste nederzetting op de hoger gelegen open plek, het Ho-lar, afdaalden naar de vallei. Daar vonden ze bronnen en plassen waar ze water konden halen en hun vee konden laten drinken. De voetweg in de haakse bocht van de Kerkstraat leidde destijds naar een vijver die inmiddels is gedempt: de Straetjensvijver. Op de 'Carte figuratief van Hoolaart' van Carolus Everaert uit 1761 is deze weg en deze vijver nog duidelijk opgetekend. De naam van de vijver verwees bovendien naar de 'straatjens' (nu strekkes) tussen de Kerkstraat en de vijvers in de vallei.
Toegangswegen naar het voormalige kinderdagverblijf Solheide
Uit de rekeningen van het hertogelijk hof uit de 14e eeuw duikt de vermelding op van een 'Wyngaertberch' op Solheyde. Deze wijngaard bevond zich vermoedelijk iets dichter bij de huidige Sohiestraat. Opmerkelijk is dat Felix Sohie, vele eeuwen later, zijn eerste serres bouwde op vrijwel dezelfde plaats waar de hertogen van Brabant ooit hun wijngaard bezaten
Het ligt dan ook voor de hand om naamloze wegen in deze buurt dit historische toponiem te geven, zodat oude plaatsnamen opnieuw zichtbaar worden en het rijke verleden weer tot leven komt in het straatbeeld.
Foto: Zicht op de serren van de gebroeders Sohie gelegen op Solheide. Aquarel van Albert Sohie, 1894.
Dit project werd mogelijk gemaakt met de steun van de provincie Vlaams-Brabant.